Pasja do literatury? Talent? Czy to wystarczy, by zostać pisarzem? A jeśli już, to jaki we współczesnym świecie jest status ludzi parających się słowem pisanym? Opublikowany właśnie raport „Kondycja zawodowa i warunki pracy osób tworzących książki w Polsce daje odpowiedź na wiele pytań.
Instytut Książki przyjrzał się pracy pisarzy, szczególnie pod kątem ich kondycji materialnej. a jakie wnioski można wyciągnąć z raportu, który powstał na podstawie badań prowadzonych wśród twórców?
– cechą charakterystyczną zawodu pisarza, ilustratora i tłumacza jest zacieranie się granicy pomiędzy pracą i pasją
– warunki pracy twórczej są bardzo trudne, wiążą się bowiem z większą niż standardowa liczbą godzin pracy, w tym – w weekendy, święta oraz w nocy
– życie zawodowe twórców i twórczyń wiąże się z dużym obciążeniem psychicznym, co w niektórych przypadkach prowadzi do zaburzeń i chorób psychicznych
– zaledwie 10 proc. pisarzy osiąga bardzo wysokie lub wysokie dochody, zarobki zdecydowanej większości nie przekraczają minimalnej płacy krajowej
– ok. 30 proc. badanych ma ten komfort, że może utrzymywać się tylko z pracy twórczej
– niskie honoraria, niekorzystne zapisy w umowach wydawniczych, braku poszanowania praw autorskich, nieuregulowanych zobowiązań finansowych – na takie praktyki wydawnictw narzeka większość pisarzy
– na najbardziej rażące i niesprawiedliwe praktyki wydawnictw pisarze uznają trwałą sprzedaż swoich praw autorskich za jednorazowe wynagrodzenie i ich przekazanie na wszystkich polach eksploatacji oraz brak tantiem
– pisarze nie są przekonani do tego, że ich zawód wiąże się w prestiżem i wysoką pozycją. Zdewaluowały się nagrody czy też opinie krytyki literackiej. Coraz większe znaczenie ma ja mechanizmy rynkowe oraz poziom rozpoznawalności twórcy.
– twórcy uważają, ze ich autonomia jest pozorna, odczuwają presję związaną m.in. z wymogami politycznej poprawności.
Warto również przyjrzeć się, opublikowanym w raporcie, danym statystycznym:
– 64% respondentów narzeka na niskie wynagrodzenia, niemożność utrzymania się z pracy twórczej
– 49,2% zwraca uwagę na niestabilność finansową
– 35,7% mówi o braku zabezpieczenia socjalnego
– 32% podnosi problem braku systemowego rozwiązania w zakresie statusu zawodowego twórcy
– 25,2% zaniepokojona jest zbyt niskim odsetkiem ze sprzedaży książek
– 22,2% uważa, że wydawnictwa stosują nieuczciwe praktyki
– 21,7% jest zdania, że państwo roztacza zbyt słaby mecenat nad twórcami
– 7,5% uznaje, że zawód pisarza ma niski prestiż
Jednym z czynników różnicujących poziom społecznego uznania jest typ uprawianej literatury. Najbardziej cenieni – w opinii badanych – są autorzy prozy, niemal niewidoczni w społecznym odbiorze są dramatopisarze, którzy nie mają też przestrzeni do wydawania swojej twórczości w formie książkowej. Na samym dole na skali społecznego uznania sytuują się poeci. Autorzy tej formy twórczości mają poczucie, iż odbiór społeczny ich pracy opiera się na negatywnych stereotypach „niebieskiego ptaka”,
„próżniaka”, „wykolejeńca” (…)Na niski poziom społecznego uznania dla zawodów kreatywnych w Polsce – zdaniem badanych – duży wpływ ma bardzo słaby poziom czytelnictwa, brak edukacji przygotowującej do odbioru literatury oraz bardzo niskie dochody w stosunku do innych kategorii zawodowych.
Z raportu Instytutu Książki
